Jubileum van de Geluidswandeling ‘China Daily’ 1987-2012

Foto’s: Menno Otten

In mei 1987 drukten 25 geluidswandelaars op perron 3 van het Muiderpoortstation tegelijkertijd de knop in van hun cassetterecorder. De trein die voor hun ogen uit Amsterdam Centraal arriveerde leek via de hoofdtelefoon binnen te rijden op een perron vol wachtende mede-reizigers ergens in China. Honderden geluidswandelaars hebben op en in de omgeving van diverse treinstations in Nederland deze wandeling gelopen.
China Daily (opgenomen in het China van 1986) is vermoedelijk de eerste ‘geluidswandeling’ in Nederland, een (collectieve) wandeling met op de hoofdtelefoon uitsluitend binauraal opgenomen onbewerkt omgevingsgeluid. Zonder bewerking, zonder tekst. De uitvinding van de walkman had deze nieuwe kunstvorm mogelijk gemaakt. ‘Portable’ en de binaurale opnametechniek vormden de kernbegrippen. 

‘Mixing realities: het matchen van de zichtbare werkelijkheid met een 3D geluidservaring op de koptelefoon van een andere plek of tijdstip is één van de concepten die ik tot op heden hanteer, een vorm van wat je nu ‘augmented reality’ zou noemen. Het weekblad Vrij Nederland beschreef deze nieuwe vorm, de  ‘geluidswandeling’, die mijn bijdrage vormde aan de SoloMarathon van theatergroep Tender waar ik toen deel van uit maakte (Bijlage Vrij Nederland 13 juni 1987: is het echt of is het Tender?).

Op 28 augustus 2012, 25 jaar en 340 miljoen geboren babies later, druk ik samen met de Chinese beeldend kunstenaar Jing Jin opnieuw de knop in van een cassetterecorder, dit keer in de hal van CS Amsterdam. Na een tocht over het IJ en door de haven van Shanghai eindigen we op de bovenste traptrede binnen in het nieuwe filmmuseum EYE terwijl in onze oren pelgrims een van de zeven heilige bergen in China beklimmen.

Dit mini jubileum vieren we met Chinese brandewijn op de promenade van EYE net zoals de honderden deelnemers dat vanaf 1987 deden ergens in een parkje in Amsterdam Oost en in andere steden in Nederland. Jin’s favoriete momenten zijn de plekken waar oog en oor elkaar ontmoeten.

Jing Jin luistert naar de klankwereld van China van toen ze twee jaar oud was; het begin van een periode dat Deng Xiaoping de poorten van de Chinese muur voor het westen begon open te zetten. Qua klank herinnert ze zich niets; maar ze verbaast zich over de enorme diversiteit die ze hoort. Nog het meest verbaast ze zich over het Mandarijn Chinees, uitgesproken met een tongval die nog de dialecten van al die streken en plaatsen verraadt. Keer op keer komt ze tijdens ons nagesprek in Eye er op terug. ‘China is so big, people should behave differently’. Ze trekt een denkbeeldige lijn tussen Chengdu en Shanghai, een kleine 2000 kilometer oostwaarts, en zegt: het geluid in al die steden klinkt nu ‘equal, flat’. Razendsnel is het gegaan.

Zelf herinner ik me van Chengdu – dat nu zo’n 14 miljoen inwoners heeft met een Manhattan achtige uitstraling – een skyline die (maar mijn geheugen kan me bedriegen) niet eens zoveel hoger was dan de wuivende hand van het standbeeld van Mao op het centrale winkelplein. Wel zag ik verderop contouren van enorme bamboe steigers, die de eerste, verdiepingen hoge flats aankondigden.

Maar het geluid in het centrum was vooral dat van massaal bellende fietsstromen langs brede wegen met wat passerende toeterende auto’s en met ijsverkopers die boven de krekels uit hun waar aanprezen. In kronkelige hippe winkelstraatjes vermengde zich uit diverse muziekzaakjes de nieuwste op Amerika geinspireerde Chinese popmuziek.

Tijdsbeelden in geluid heb ik er vastgelegd met mijn portable opname- apparatuur met twee microfoons boven mijn oren, vastgenaaid in een haarband. Vooral van plaatsen en steden, die als in geen ander land ter wereld in zo’n hoog tempo een radikale klankverandering hebben ondergaan.

Door de opmerkingen van Jing Jin begint het bizarre besef bij me door te dringen dat op het breukvlak van het collectieve communistisch China van toen naar een hypermoderne stedelijkheid er een grotere hoorbare diversiteit klonk dan nu, met meer individuele sporen van menselijk gedrag op straat.

Hoe zou ik met mijn China Daily oren van 26 jaar geleden het China van nu beluisteren? Hoor ik voornamelijk universeel klinkend 21e eeuws verkeersgeluid dat zo bepalend is voor de stadsruis en dat individueel geluid maskeert? Hoe Chinees klinkt China, klinken de plekken waar ik 26 jaar eerder luisterde? Wat zou ik nu opnemen en in welke (nieuwe media-) presentatievorm zou ik het nu gieten? I wish I was there.